Özür dilemek, özne olmak

Bir kurumun özür metnini okurken şunu deneyin: cümlelerde özneyi arayın.

“Yaşanan mağduriyetten dolayı üzgünüz.” Kimin üzgün olduğu yazmıyor. “Aksaklık meydana gelmiştir.” Bir şey meydana gelmiş, ama kimsenin yaptığı yok. Fiiller duruyor, failler çıkarılmış.

Bunu beceriksizlik sanmak kolay. Kesinlikle öyle değil. O metin çoğu zaman iletişimin masasında yazılmaz; riski hesaplayan bir kalem devreye girer, iletişim yayımlar. Risk hesabı da ilk olarak özneyi siler. Ama silinen sadece özne değil. Cümlede fail kalmayınca, karşı tarafta bekleyen insan da kalmıyor. Ödemesi geciken, uçağa binemeyen, verisi başkasının eline geçen biri var; metinde ondan da eser yok.

Okur bunu fark etmediği için değil, fark ettiği için kızar. İnsanlar cümleyi okumaz, cümlenin arkasında kimsenin olmadığını görür.

Tersi de var ama az. O metinlerde ne olduğu yazar, kararın kimden çıktığı yazar, ne yapılacağı bir tarihle birlikte yazar. Kurum küçülmez, tam tersi olur. Bir kurumun gücü, hatasını anlatırken özne kalmayı göze alıp alamadığından anlaşılır.

Özür metni yayımlandıktan sonra çoğu kurumda aynı soru konuşulur: yeterince net miydi. Asıl soru başkadır. O cümleyi kim yazdı ve kim altına adını koydu.

Kurumlar özür dilemeyi öğrendi. Özne olmayı değil.